De evolutie van planten bestuderen op historische schilderijen

14/07/2020


De planten die we eten zien er vaak heel anders uit dan hun wilde voorouders. In een interdisciplinaire samenwerking onderzoeken prof. Ive De Smet (VIB-UGent Centrum voor Planten systeembiologie) en Dr. David Vergauwen (Amarant) hoe we historische schilderijen kunnen gebruiken om de genetische veranderingen in ons plantaardig voedsel te traceren. Er is ook een manier voor alle kunstliefhebbers om een bijdrage te leveren.

Foto: Ive De Smet - David Vergauwen ©Liesbeth Everaert

De evolutie van voedselplanten
Veel van de planten die we eten zijn gedomesticeerd en verbeterd van een wilde voorouder. Dit heeft vaak geleid tot een heel ander uiterlijk, bijvoorbeeld grotere vruchten, geen doornen enzovoort. Omdat dit een historisch proces is, is het moeilijk om het pad van wilde voorouder naar moderne plant te volgen. Gelukkig zijn er vensters naar het verleden die we kunnen gebruiken.

Vensters naar het verleden
Om het verleden te bestuderen, kunnen we vertrouwen op traditionele archeologie, maar wat planten betreft heeft dit enkele nadelen. Zachte weefsels bewaren niet altijd goed, en hoewel DNA sporen zeer nuttig zijn, geven ze ons geen duidelijk beeld van hoe de plant eruit zag. We kunnen ook duiken in oude literatuur en op jacht gaan naar vermeldingen van planten. Ook hier komen we problemen tegen. Wanneer planten worden genoemd, worden ze meestal niet in detail beschreven en zelfs als dat zo is, zijn er interpretatieproblemen.

Een andere manier, beschreven in deze studie, maakt gebruik van historische kunst, zoals schilderijen en beeldhouwwerken. Door de eeuwen heen hebben veel kunstenaars plantaardig voedsel afgebeeld, vaak met prachtige details. Dit geeft ons een grote historische database van het uiterlijk van fruit, groenten, peulvruchten, granen, noten en zaden.

Ive De Smet: "Het is echt verbazingwekkend om te zien hoe gedetailleerd kunstenaars door de eeuwen heen de diversiteit in ons voedsel hebben afgebeeld en hoe we nu onze kennis van genomen kunnen gebruiken om hoe een plant eruit zag te koppelen aan spontane genetische veranderingen."

Doe mee!
Natuurlijk is het gebruik van historische kunst niet zonder uitdagingen. Afhankelijk van de stijl en het perspectief kan het uiterlijk van plantaardig voedsel aanzienlijk verschillen van hun ware uiterlijk. De relatieve zeldzaamheid van bepaalde voedingsmiddelen maakt het ook minder waarschijnlijk dat ze zijn afgebeeld.

David Vergauwen: "Het gebruik van kunstgeschiedenis als hulpwetenschap is een heel leuke manier om bij te dragen aan ons begrip van de oorsprong van ons dagelijks voedsel, de teelt ervan en uiteindelijk de ontwikkeling van beschavingen in het algemeen."
Om deze problemen tegen te gaan, kan het samenstellen van een grote catalogus helpen bij het wegwerken van ongerijmdheden. Hiervoor vragen de onderzoekers uw hulp. Wanneer u een museum of tentoonstelling bezoekt, maak dan een foto van het relevante kunstwerk, de details van de planten en het beschrijvende bord (uiteraard met inachtneming van de regels met betrekking tot foto's). Stuur de informatie vervolgens naar dit mailadres.

Publication
Vergauwen & De Smet (2020). Genomes on Canvas: Artist’s Perspective on Evolution of Plant-based Foods. Trends in Plant Science. 

Deel dit verhaal

Research